WHO Surgical Safety Checklist: Μια διαδικασία ασφάλειας που θα πρέπει να εφαρμόζεται αταλάντευτα σε κάθε χειρουργείο.

Εισαγωγή:

H πιστή εφαρμογή του WHO Surgical Safety Checklist, μιας διεθνούς λίστας ελέγχου που δημιουργήθηκε με σκοπό να κάνει τις χειρουργικές επεμβάσεις πιο ασφαλείς είναι μια αδιαπραγμάτευτη διαδικασία πριν την έναρξη ενός χειρουργείου.

Τι είναι το WHO Surgical Safety Checklist;

Το WHO Surgical Safety Checklist (Λίστα Χειρουργικής Ασφάλειας κατά τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, ΠΟΥ) είναι μια διεθνής λίστα ελέγχου 19 σημείων που δημιούργησε ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας για να κάνει τις χειρουργικές επεμβάσεις πιο ασφαλείς. Χρησιμοποιείται πριν, κατά τη διάρκεια και στο τέλος του χειρουργείου ώστε η ομάδα να μην παραλείψει κανένα βασικό βήμα που αφορά την ασφάλεια του ασθενούς.​

Με την εφαρμογή της λίστας, έχει φανεί σε πολλές μελέτες ότι επιτυγχάνεται η μέγιστη ασφάλεια σε ένα χειρουργείο. Δεν πρόκειται απλώς για ένα «χαρτί προς συμπλήρωση», αλλά για ένα εργαλείο ομαδικής επικοινωνίας και ασφάλειας μέσα στο χειρουργείο.​

Γιατί χρειάστηκε μια τέτοια λίστα;

Κάθε χρόνο πραγματοποιούνται εκατομμύρια χειρουργικές επεμβάσεις και ένα σημαντικό ποσοστό επιπλοκών σχετίζεται με ανθρώπινα λάθη που μπορούν να προληφθούν. Λάθος ασθενής, λάθος πλευρά, μη χορήγηση αντιβιοτικών στην ώρα τους, ξεχασμένα εργαλεία ή γάζες, προβλήματα με τον εξοπλισμό – όλα αυτά είναι σπάνια, αλλά όταν συμβούν έχουν σοβαρές συνέπειες.​

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας ανέπτυξε τη λίστα στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας «Safe Surgery Saves Lives» (που σημαίνει, η Ασφαλής Χειρουργική Σώζει Ζωές), με στόχο να μειωθούν οι αποτρέψιμες βλάβες σχετικές με το χειρουργείο. Στόχος είναι να δημιουργηθεί μια κοινή, απλή ρουτίνα ασφαλείας που να εφαρμόζεται το ίδιο σε μικρά και μεγάλα νοσοκομεία, σε δημόσιο και ιδιωτικό τομέα, σε όλες τις ειδικότητες.​

Τα τρία στάδια της λίστας

Η λίστα χωρίζεται σε τρία βασικά στάδια, που συνδέονται με συγκεκριμένες χρονικές στιγμές του χειρουργείου. Σε κάθε στάδιο η ομάδα σταματά για λίγα λεπτά, κάνει έναν σύντομο «έλεγχο ασφαλείας» και επιβεβαιώνει φωναχτά τα σημαντικά σημεία.​

1. Sign In – Πριν την αναισθησία

Γίνεται πριν ο ασθενής λάβει αναισθησία και στόχος είναι να διασφαλιστούν τα βασικά στοιχεία ταυτότητας και κινδύνου. Συνήθως συντονίζει ο νοσηλευτής/η νοσηλεύτρια του χειρουργείου σε συνεργασία με την αναισθησιολογική ομάδα.​

Ελέγχονται μεταξύ άλλων:

• Ονοματεπώνυμο ασθενούς, επέμβαση και σημείο/πλευρά (με αντιστοίχιση στο χειρουργικό έντυπο και στο βραχιολάκι).​

• Αν το χειρουργικό πεδίο είναι σωστά σημειωμένο (π.χ. δεξί/αριστερό).​

• Τυχόν σοβαρές αλλεργίες, κίνδυνος δύσκολου αεραγωγού ή εισρόφησης, και εκτίμηση κινδύνου μεγάλης απώλειας αίματος.​

• Αν υπάρχει διαθέσιμο αίμα, φλεβική πρόσβαση, εξοπλισμός ανάνηψης, ειδικά εμφυτεύματα ή συσκευές που θα χρειαστούν (π.χ. νευροπαρακολούθηση, C-arm κ.λπ.).​

  
  

2. Time Out – Πριν από τη χειρουργική τομή

Γίνεται όταν ο ασθενής έχει ήδη αναισθητοποιηθεί, λίγο πριν την τομή. Όλη η ομάδα σταματά, κοιτάζει ο ένας τον άλλον και επιβεβαιώνει φωναχτά τα κρίσιμα σημεία.​

Περιλαμβάνει:

• Τελική επιβεβαίωση σωστού ασθενούς, σωστής επέμβασης και σωστής πλευράς.​

• Επιβεβαίωση ότι δόθηκαν τα αντιβιοτικά στον σωστό χρόνο (συνήθως μέσα σε 60 λεπτά πριν από την τομή).​

• Ο χειρουργός αναφέρει συνοπτικά το πλάνο της επέμβασης, τη διάρκεια και τα αναμενόμενα κρίσιμα στάδια.​

• Η αναισθησιολογική ομάδα ενημερώνει για ειδικούς κινδύνους (π.χ. αιμοδυναμική αστάθεια, συνοδά νοσήματα, δυσκολίες στη διασωλήνωση).​

• Η νοσηλευτική ομάδα επιβεβαιώνει ότι όλα τα απαραίτητα εργαλεία, εμφυτεύματα και υλικά είναι διαθέσιμα και λειτουργούν.​

  
  

3. Sign Out – Πριν φύγει ο ασθενής από το χειρουργείο

Γίνεται προς το τέλος, πριν ο ασθενής μεταφερθεί στην ανάνηψη ή την κλινική. Στόχος είναι να ολοκληρωθεί με ασφάλεια η επέμβαση και να εξασφαλιστεί σωστή συνέχεια στη φροντίδα.​

Περιλαμβάνει:

• Μέτρημα γαζών, εργαλείων και βελόνων, ώστε να επιβεβαιωθεί ότι δεν έχει μείνει τίποτα μέσα στον ασθενή.​

• Έλεγχο ότι όλα τα δείγματα (π.χ. βιοψίες, όγκοι) έχουν σωστή σήμανση και συνοδεύονται από σωστά παραπεμπτικά.​

• Ανασκόπηση τυχόν προβλημάτων με τον εξοπλισμό, ώστε να διορθωθούν για τα επόμενα χειρουργεία.​

• Σύντομη συμφωνία για το μετεγχειρητικό πλάνο: αναλγησία, αντιβίωση, ειδικές οδηγίες, ανάγκη για ΜΕΘ, απεικονιστικό έλεγχο κ.λπ.​

  
  

Τι κερδίζει ο ασθενής;

Η χρήση της λίστας συνδέεται με σαφή βελτίωση των αποτελεσμάτων και της ασφάλειας του ασθενούς. Μεγάλη πολυκεντρική μελέτη του WHO έδειξε μείωση των σοβαρών επιπλοκών μετά την εφαρμογή του checklist σε διαφορετικές χώρες και περιβάλλοντα.​

Τα βασικά οφέλη είναι:

• Λιγότερες αποτρέψιμες επιπλοκές όπως λοιμώξεις χειρουργικού πεδίου, αιμορραγίες, θρομβοεμβολικά επεισόδια, αναπνευστικές επιπλοκές.​

• Μείωση των σφαλμάτων όπως λάθος πλευρά, λάθος επέμβαση ή λάθος ασθενής.​

• Καλύτερος συντονισμός της ομάδας, που οδηγεί σε ταχύτερη αναγνώριση προβλημάτων και έγκαιρη παρέμβαση.​

• Ενίσχυση της κουλτούρας ασφάλειας στο νοσοκομείο, κάτι που μακροπρόθεσμα ωφελεί όλους τους ασθενείς.​

  
  

Ο ρόλος της ομάδας και οι προκλήσεις

Η λίστα λειτουργεί καλύτερα όταν όλη η ομάδα την αγκαλιάσει ως αναπόσπαστο μέρος της καθημερινής πρακτικής και όχι ως τυπική υποχρέωση. Όταν η διαδικασία γίνει ρουτίνα, διαρκεί ελάχιστα λεπτά αλλά προσφέρει σημαντική ασφάλεια στον ασθενή και καλύτερη οργάνωση στην ομάδα.​

Παρά τα οφέλη, σε ορισμένα νοσοκομεία υπάρχει ακόμη αντίσταση, συνήθως λόγω έλλειψης εκπαίδευσης, πίεσης χρόνου ή της εντύπωσης ότι «δεν χρειάζεται, τα ξέρουμε». Η εμπειρία όμως δείχνει ότι ακόμη και πολύ έμπειρες ομάδες ωφελούνται από μια δομημένη, κοινή διαδικασία ελέγχου.

Είναι βασική αρχή του Δρ Μαζαράκη και της ομάδας του η αταλάντευτη εφαρμογή του WHO checklist έτσι ώστε ο κάθε ασθενής να γνωρίζει ανεξάρτητα από το πόσο απλό ή περίπλοκο είναι το χειρουργείο, δεν υπάρχει έκπτωση από χειρουργικά πρωτόκολλα ασφαλείας. Η απόλυτη προτεραιότητά μας είναι η εμπιστοσύνη και το αίσθημα ασφάλειας του ασθενή.

Για να κλείσετε ραντεβού στο Ιατρείο Αθήνα ή Θεσσαλονίκη, καλέστε στο 6975400064.