Όγκοι Σπονδυλικής Στήλης & Νωτιαίου Μυελού
Οι όγκοι της σπονδυλικής στήλης αποτελούν παθολογικές βλάβες που αναπτύσσονται στη σπονδυλική στήλη ή/και στον νωτιαίο μυελό.
Μπορεί να είναι καλοήθεις ή κακοήθεις και να εμφανιστούν σε οποιοδήποτε τμήμα της σπονδυλικής στήλης.
Τι είναι οι όγκοι σπονδυλικής στήλης
Ο νωτιαίος μυελός αποτελεί μια δέσμη νεύρων που εκτείνεται από τον εγκέφαλο έως την οσφυϊκή μοίρα της σπονδυλικής στήλης και είναι υπεύθυνος για τη μεταφορά νευρικών σημάτων σε ολόκληρο το σώμα.
Περιβάλλεται από τους σπονδύλους, που αποτελούν τα οστά της σπονδυλικής στήλης, και προστατεύεται από το εγκεφαλονωτιαίο υγρό (ΕΝΥ).
Ως όγκος σπονδυλικής στήλης χαρακτηρίζεται η ανώμαλη ανάπτυξη κυττάρων στην περιοχή αυτή. Οι όγκοι διακρίνονται σε:
-
Πρωτοπαθείς, όταν προέρχονται από τη σπονδυλική στήλη ή τον νωτιαίο μυελό.
-
Δευτεροπαθείς (μεταστατικοί), όταν αποτελούν μεταστάσεις καρκίνου από άλλο σημείο του σώματος.
Οι συχνότεροι καρκίνοι που δίνουν μεταστάσεις στη σπονδυλική στήλη είναι ο καρκίνος του πνεύμονα, του μαστού, του προστάτη, του πεπτικού συστήματος, το μελάνωμα και το λέμφωμα.
Κατηγορίες ανάλογα με την εντόπιση
Ανάλογα με τη θέση τους σε σχέση με τον νωτιαίο μυελό και τις μήνιγγες, οι όγκοι διακρίνονται σε τρεις κατηγορίες:
Εξωσκληρίδιοι
Εντοπίζονται εκτός της σκληράς μήνιγγας, κυρίως στα οστά της σπονδυλικής στήλης. Είναι ο συχνότερος τύπος και συνήθως πρόκειται για οστικές μεταστάσεις.
Ενδοσκληρίδιοι – Εξωμυελικοί
Βρίσκονται εντός της σκληράς μήνιγγας αλλά εκτός του νωτιαίου μυελού. Στην πλειοψηφία τους είναι καλοήθεις (μηνιγγιώματα, σβαννώματα, νευρινώματα).
Ενδομυελικοί
Αναπτύσσονται εντός του ίδιου του νωτιαίου μυελού. Είναι οι σπανιότεροι. Τυπικοί τύποι είναι τα αστροκυτώματα (παιδιά) και τα επενδυμώματα (ενήλικες).
Ποια είναι τα συμπτώματα;
Τα συμπτώματα εξαρτώνται από το μέγεθος, τον τύπο και την ακριβή εντόπιση του όγκου. Το πιο κοινό σύμπτωμα είναι ο πόνος στη σπονδυλική στήλη - αυχένα, ράχη ή μέση - ο οποίος έχει χαρακτηριστικά που τον διαφοροποιούν από τον κοινό οσφυαλγικό πόνο:
Ο πόνος από όγκο σπονδυλικής στήλης δεν ανακουφίζεται με την ανάπαυση και συχνά επιδεινώνεται ξαπλωμένος ή τη νύχτα, ξυπνώντας τον ασθενή από τον ύπνο.
Πέραν του πόνου, μπορεί να εμφανιστούν:
-
Αδυναμία χεριών ή ποδιών
-
Μούδιασμα και μυρμήγκιασμα (παραισθησίες)
-
Αίσθηση καύσης στα άκρα
-
Διαταραχές βάδισης
-
Προβλήματα κύστης ή εντέρου
-
Σεξουαλική δυσλειτουργία
-
Αίσθηση σφιξίματος γύρω από τον κορμό
-
Κατάγματα σπονδύλων σε κακοήθεις όγκους
Σημαντικό: Η συμπίεση νωτιαίου μυελού από μεταστατικό όγκο αποτελεί ιατρική επείγουσα κατάσταση και χρειάζεται άμεση αντιμετώπιση για την αποφυγή μόνιμης νευρολογικής βλάβης.
Διάγνωση
Η διαγνωστική διαδικασία ξεκινά από τη λήψη λεπτομερούς ιστορικού και κλινική εξέταση. Στη συνέχεια ακολουθεί ο απεικονιστικός έλεγχος:
Μαγνητική Τομογραφία (MRI)
Είναι η εξέταση εκλογής για τους όγκους σπονδυλικής στήλης. Δείχνει με μεγάλη ακρίβεια τη θέση, την έκταση και τη φύση της βλάβης. Συχνά γίνεται με σκιαγραφικό για καλύτερη απεικόνιση.
Σπινθηρογράφημα Οστών / PET
Χρησιμοποιούνται σε κακοήθεις όγκους για να ελεγχθεί η έκταση της νόσου. Ανιχνεύουν ανωμαλίες στα οστά και βοηθούν στον έλεγχο ύπαρξης πολλαπλών εντοπίσεων.
Αξονική Τομογραφία (CT)
Εξαιρετική για βλάβες που αφορούν στα οστά της σπονδυλικής στήλης. Παρέχει λεπτομερείς εικόνες σε πολλαπλές γωνίες και χρησιμοποιείται συμπληρωματικά ή όταν το MRI αντενδείκνυται.
Βιοψία
Όταν απαιτείται επιβεβαίωση της φύσης του όγκου, λαμβάνεται δείγμα ιστού είτε με λεπτή βελόνα υπό καθοδήγηση αξονικού τομογράφου είτε χειρουργικά, προκειμένου να πραγματοποιηθεί ιστολογική εξέταση.
Αντιμετώπιση
Η επιλογή θεραπείας εξαρτάται από τον τύπο και τη θέση του όγκου, την έκταση της νόσου και τη γενική κατάσταση του ασθενούς.
Ο στόχος είναι πάντα η μέγιστη αφαίρεση ή καταστολή του όγκου με τη μικρότερη δυνατή βλάβη στον νωτιαίο μυελό και τα νεύρα.
1
Χειρουργική Αφαίρεση
Είναι η κύρια θεραπεία για τους περισσότερους όγκους. Στόχος είναι η ολική αφαίρεση, εφόσον είναι εφικτή. Για ενδοσκληρίδιους και ενδομυελικούς όγκους χρησιμοποιούνται ελάχιστα επεμβατικές τεχνικές με διεγχειρητική νευροπαραμέτρηση (neuro-monitoring) για προστασία των νεύρων.
2
Ακτινοθεραπεία
Χρησιμοποιείται για κακοήθεις όγκους, σε περιπτώσεις που η χειρουργική αφαίρεση δεν είναι εφικτή, ή συμπληρωματικά μετά το χειρουργείο. Μπορεί να περιλαμβάνει μία ή πολλαπλές συνεδρίες.
3
Ακτινοχειρουργική
Στοχευμένη ακτινοβολία υψηλής δόσης (LINAC ή Gamma Knife) χωρίς τομή. Ολοκληρώνεται σε 1-5 συνεδρίες, χωρίς νοσηλεία. Τα αποτελέσματα εκδηλώνονται σταδιακά κατά τη διάρκεια μηνών.
4
Χημειοθεραπεία & Φαρμακευτική αγωγή
Κυρίως για μεταστατικούς όγκους. Τα κορτικοστεροειδή χρησιμοποιούνται για μείωση του οιδήματος και ανακούφιση της πίεσης στον νωτιαίο μυελό.
5
Σπονδυλοδεσία / Σταθεροποίηση
Σε περιπτώσεις που ο όγκος ή η χειρουργική αφαίρεση επηρεάζουν τη σταθερότητα της σπονδυλικής στήλης, τοποθετούνται μεταλλικές υποστηρίξεις (δια-αυχενικοί κοχλίες, ράβδοι και κλωβοί) για αποφυγή παραμόρφωσης και περαιτέρω βλάβης νευρικού ιστού.
6
Παρακολούθηση
Για καλοήθεις, αργά αναπτυσσόμενους όγκους που δεν προκαλούν συμπτώματα ο ασθενής δύναται να παρακολουθείται με τακτικές MRI και κλινικές εξετάσεις χωρίς ενεργή θεραπεία.
Η αντιμετώπιση της μεταστατικής νόσου της σπονδυλικής στήλης απαιτεί συνεργασία ειδικών: νευροχειρουργού, ακτινοθεραπευτή, ογκολόγου, ειδικού πόνου και φυσικοθεραπευτή.
Ανάρρωση & Αποκατάσταση
Η έκταση της ανάρρωσης εξαρτάται από τον τύπο του όγκου, τη διάρκεια συμπίεσης του νωτιαίου μυελού και την ύπαρξη νευρολογικών συμπτωμάτων. Ο νωτιαίος μυελός ανακάμπτει αργά όταν έχει υποστεί παρατεταμένη πίεση.
Η φυσιοθεραπεία και η εργοθεραπεία διαδραματίζουν κεντρικό ρόλο στην αποκατάσταση, βοηθώντας στη βελτίωση της δύναμης, του συντονισμού, της ισορροπίας και της καθημερινής λειτουργικότητας.
Η κόπωση είναι συχνό σύμπτωμα μετά από σοβαρή νόσο ή θεραπεία.
Συνιστώνται σύντομα και τακτικά διαλείμματα ανάπαυσης, σταδιακή επανένταξη στις καθημερινές δραστηριότητες και αποφυγή υπερβολικής καταπόνησης.