Υδροκέφαλος και Διαταραχές του ΕΝΥ
Τι είναι ο υδροκέφαλος
Ο υδροκέφαλος είναι μια κατάσταση κατά την οποία συσσωρεύεται υπερβολική ποσότητα εγκεφαλονωτιαίου υγρού μέσα στις κοιλίες του εγκεφάλου. Το υγρό αυτό παράγεται φυσιολογικά μέσα στον εγκέφαλο, κυκλοφορεί γύρω από τον εγκέφαλο και τον νωτιαίο μυελό, και στη συνέχεια απορροφάται.
Όταν διαταραχθεί η ισορροπία ανάμεσα στην παραγωγή, την κυκλοφορία και την απορρόφησή του, το υγρό συσσωρεύεται, οι κοιλίες διογκώνονται και ασκείται πίεση στον εγκεφαλικό ιστό.
Ο οξύς υδροκέφαλος είναι μια επείγουσα κατάσταση που χρήζει άμεσης νευροχειρουργικής παρέμβασης!
Τύποι υδροκεφάλου
Ο υδροκέφαλος διακρίνεται σε δύο βασικές κατηγορίες ανάλογα με την αιτία της διαταραχής.
Αποφρακτικός, ή μη επικοινωνών, υδροκέφαλος: υπάρχει μηχανικό εμπόδιο στη ροή του υγρού μέσα στο κοιλιακό σύστημα, συχνά από όγκο, αιμορραγία ή συγγενή στένωση.
Επικοινωνών υδροκέφαλος: δεν υπάρχει μηχανική απόφραξη, αλλά διαταράσσεται η απορρόφηση του υγρού.
Ανάλογα με τον χρόνο εμφάνισης, ο υδροκέφαλος μπορεί επίσης να είναι συγγενής, όταν υπάρχει ήδη από τη γέννηση λόγω ανατομικών ανωμαλιών, ή επίκτητος, όταν εμφανίζεται αργότερα στη ζωή.
Γενικά αίτια υδροκεφάλου
Ο υδροκέφαλος μπορεί να προκληθεί από συγγενείς ανατομικές ανωμαλίες που υπάρχουν ήδη από τη γέννηση, από όγκους που εμποδίζουν τη ροή του υγρού, από ενδοκρανιακή αιμορραγία, από λοιμώξεις του κεντρικού νευρικού συστήματος, όπως η μηνιγγίτιδα, καθώς και από τραύμα κεφαλής.
Συμπτώματα ανά ηλικία
Τα συμπτώματα του υδροκεφάλου διαφέρουν σημαντικά ανάλογα με την ηλικία του ασθενούς.
Σε βρέφη, όπου τα οστά του κρανίου δεν έχουν ακόμη συνενωθεί πλήρως, ο υδροκέφαλος μπορεί να προκαλέσει ταχεία αύξηση της περιμέτρου της κεφαλής, έμετο, υπνηλία και χαρακτηριστική κλίση των ματιών προς τα κάτω.
Σε παιδιά μεγαλύτερης ηλικίας και ενήλικες, τα συμπτώματα περιλαμβάνουν συνήθως έντονο πονοκέφαλο, διπλή όραση, προβλήματα ισορροπίας, καθώς και αλλαγές στην προσωπικότητα ή την ψυχική διάθεση.
Σε ηλικιωμένους, ο υδροκέφαλος εμφανίζεται συχνά με διαφορετικό, πιο ύπουλο τρόπο, γνωστό ως υδροκέφαλος φυσιολογικής πίεσης, ο οποίος περιγράφεται αναλυτικά παρακάτω.
Υδροκέφαλος φυσιολογικής πίεσης
Ο υδροκέφαλος φυσιολογικής πίεσης, γνωστός διεθνώς ως Normal Pressure Hydrocephalus, είναι μια ιδιαίτερη μορφή υδροκεφάλου που εμφανίζεται κυρίως σε ανθρώπους άνω των 60 ετών. Ονομάζεται έτσι γιατί η ενδοκράνια πίεση παραμένει στα ανώτερα φυσιολογικά όρια, καθώς η συσσώρευση του υγρού γίνεται πολύ αργά και σταδιακά, επιτρέποντας στον εγκέφαλο να προσαρμόζεται σταδιακά χωρίς η πίεση να φαίνεται αυξημένη στις μετρήσεις.
Το NPH συχνά περνάει απαρατήρητο ή συγχέεται με άνοια τύπου Alzheimer, καθώς μοιράζεται την κλασική τριάδα συμπτωμάτων: διαταραχή βάδισης με ασταθές και πλατύ βήμα («μαγνητική» βάδιση), συνήθως το πρώτο σύμπτωμα που εμφανίζεται, γνωστική έκπτωση με εξασθένηση της μνήμης, και ακράτεια ούρων, που συνήθως ακολουθούν αργότερα. Σχετίζεται ιδιαίτερα με πτώσεις και υποσκληρίδια αιματώματα σε αυτή την ηλικιακή ομάδα.
Η σημαντική διαφορά από την άνοια είναι ότι, όταν η διάγνωση επιβεβαιωθεί μέσω δοκιμασίας αποστράγγισης εγκεφαλονωτιαίου υγρού και ακολουθήσει έγκαιρα η κατάλληλη χειρουργική θεραπεία, τα συμπτώματα μπορούν σε μεγάλο βαθμό να βελτιωθούν, συνήθως πρώτα στην ουροδόχο κύστη, μετά στη βάδιση, και τελευταία στη μνήμη.
Διάγνωση
Η διάγνωση του υδροκεφάλου βασίζεται αρχικά σε λεπτομερή κλινική και νευρολογική εξέταση, και επιβεβαιώνεται με απεικονιστικό έλεγχο, συνήθως μαγνητική ή αξονική τομογραφία εγκεφάλου, όπου αναδεικνύεται η διόγκωση των κοιλιών.
Σε περιπτώσεις όπου υπάρχει υποψία υδροκεφάλου φυσιολογικής πίεσης, η διάγνωση συμπληρώνεται με νευροψυχολογική αξιολόγηση, εκτίμηση της βάδισης, και τη δοκιμασία αποστράγγισης που περιγράφηκε παραπάνω.
Θεραπευτική Αντιμετώπιση
Η κύρια θεραπεία του υδροκεφάλου είναι η χειρουργική εκτροπή του πλεονάζοντος υγρού. Η πιο συχνή μέθοδος είναι η τοποθέτηση κοιλιοπεριτοναϊκής παροχέτευσης, ενός λεπτού καθετήρα με βαλβίδα που οδηγεί το υγρό από τις κοιλίες του εγκεφάλου στην κοιλιακή χώρα.
Σε επιλεγμένες περιπτώσεις αποφρακτικού υδροκεφάλου, ιδιαίτερα όταν η απόφραξη εντοπίζεται σε συγκεκριμένο σημείο του κοιλιακού συστήματος, μπορεί να προτιμηθεί ενδοσκοπική τριτοκοιλιοστομία, μια τεχνική που δημιουργεί νέα δίοδο για τη ροή του υγρού χωρίς την ανάγκη μόνιμης βαλβίδας.
Ο Δρ. Νεκτάριος Μαζαράκης επιλέγει τη θεραπευτική τεχνική εξατομικευμένα, ανάλογα με την αιτία, τη θέση της απόφραξης και την ηλικία του ασθενούς.
Πρόγνωση
Η πρόγνωση του υδροκεφάλου εξαρτάται από την αιτία, την ηλικία του ασθενούς και την έγκαιρη διάγνωση και θεραπεία. Στην περίπτωση του υδροκεφάλου φυσιολογικής πίεσης, η έγκαιρη τοποθέτηση παροχέτευσης συνδέεται με σημαντική βελτίωση της ποιότητας ζωής, ενώ η καθυστέρηση στη διάγνωση μπορεί να οδηγήσει σε λιγότερο αναστρέψιμα συμπτώματα, ιδιαίτερα στη γνωστική λειτουργία.
Ραντεβού Αθήνα - Θεσσαλονίκη
Ο Δρ. Νεκτάριος Μαζαράκης δέχεται ασθενείς με υδροκέφαλο και διαταραχές του εγκεφαλονωτιαίου υγρού στα ιατρεία του στην Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη, σε κάθε ηλικία, από βρέφη έως ηλικιωμένους.